Wartość archeologiczna gminy

04.01.200709:22

Opracowanie wartości archeologicznych (kulturowych) zostało wykonane w ramach sporządzenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Malechowo", będąc diagnozą stanu i funkcjonowania środowiska archeologicznego (kulturowego) oraz podstawą do określenia  polityki ochrony dziedzictwa archeologicznego (kulturowego), zgodnie z artykułem 6 ustęp 4 punkt 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 89, poz. 415 z późniejszymi zmianami).

Dane, którymi operowano przy opracowywaniu wartości archeologicznych zaczerpnięto z zasobu archiwum Działu Archeologicznego Muzeum Narodowego w Szczecinie, Działu Archeologicznego Muzeum w Koszalinie oraz z wyników badań powierzchniowych realizowanych w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski znajdujących się w zasobach Wojewódzkiego Oddziału Ochrony Zabytków – Delegatura w Koszalinie.  Przeprowadzono weryfikację posiadanych informacji oraz dokonano konfrontacji z literaturą przedmiotu.

Zakres opracowania został oparty na podobnych opracowaniach już zrealizowanych w Województwie Zachodniopomorskim.

Gmina Malechowo położona jest na obszarze Równiny Słupskiej (313.43).

Za względu na znakomite warunki glebowe i hydrograficzne obszar gminy jest rejonem o niezwykle intensywnym osadnictwie w całym okresie historycznym. Najstarsze ślady osadnictwa związane są z epoką kamienia – okresem mezolitu i neolitu. Na tę epokę przypadają znaleziska zarejestrowane na 114 stanowiskach. Mimo, iż zdecydowana większość to pojedyncze ślady i punkty osadnicze ( 110  stanowisk ) to mamy tutaj już 3 osady i 1 cmentarzysko. Interesującymi są tutaj pozostałości krzemienne pochodzące z okresu mezolitu. Należy stwierdzić fakt dużego nasycenia artefaktami krzemiennymi terenu gminy a  jednostkowość ich występowania należy tłumaczyć brakiem specjalnie podjętych badań szczegółowych. Pojedyncze stanowisko sepulkralne przynależy do kultury pucharów lejkowatych i pochodzi z neolitu.

Niewielka jest grupa stanowisk o mało precyzyjnej chronologii określonej na neolit/brąz. Ciekawym jest fakt znalezienia skarbu kultury ceramiki sznurowej.

Zdecydowanie większa  jest natomiast rola osadnictwa z epoki brązu w zdecydowanej większości związana z kulturą łużycką. Pozostałości z tego okresu zarejestrowano na 49 stanowiskach z czego prawie 1/3 to osady. Pojedynczo natomiast występuje  cmentarzysko i skarby.

Ze schyłkiem epoki brązu oraz z okresem halsztackim związane są znaleziska kultury pomorskiej i to w zbliżonej wielkości co kultury łużyckiej. Przeważają co prawda znaleziska luźne jednak jest też kilka osad oraz już znacząca ilość cmentarzysk w stosunku do ogółu znalezisk.

Nieco  inaczej jest w kolejnym okresie przedrzymskim i rzymskim do którego zaklasyfikowano 39 stanowisk. Z tym okresem też wiążemy pozostałości kultury oksywskiej. Osady występują częściej niż cmentarzyska jednak najwięcej jest śladów osadniczych.

Uzupełnieniem intensywności osadniczej jest niewielka ilość 41 przypadków, których chronologię materiału określono generalnie na okres starożytny ( pradziejowy ).

Niespotykane jest natomiast zwiększenie ilości stanowisk z materiałem wczesnośredniowiecznym w stosunku do okresu starożytnego. W stosunku do okresu przedrzymskiego i rzymskiego jest widoczny jego 500 % wzrost chociaż w 60% są to ślady i punkty  osadnicze. Oprócz kilkudziesięciu osad występują tutaj 3  grodziska ( Niemica, Ostrowiec, Przystawy ) oraz zaledwie 1 cmentarzysk i 1 skarb. Niemniej, osadnictwo wczesnośredniowieczne jest dodatkowo zróżnicowane chronologicznie.

Zapewne przejawem kolonizacji tych terenów w średniowieczu jest aż 275 stanowisk z tego okresu. Jednak ponad 80% to ślady i punkty osadnicze.

Tylko pojedyncze stanowisko nie ma określonej chronologii.

Tak przedstawiony krótki rys historyczny osadnictwa uwzględnia tylko dane wynikające z zasobu archeologicznego.

Na terenie gminy Malechowo zaewidencjonowano ogółem 516 stanowisk archeologicznych. Rozmieszczenie tych stanowisk na obszarze gminy jest zróżnicowane tak samo jak zróżnicowana jest ich funkcja. Wielokrotnie na poszczególnych stanowiskach stwierdzono współwystępowanie pozostałości osadniczych z różnych okresów chronologicznych, co w konsekwencji pozwala nam mówić o 791 przypadkach zasobu archeologicznego na terenie gminy.

W ramach tego zasobu archeologicznego stwierdzono zaewidencjonowanie następujących kategorii stanowisk archeologicznych (rozróżnienie funkcjonalne) bez rozróżnienia chronologicznego:

Przeprowadzenie analizy osadniczej, uwzględniającej lokalizację stanowisk na gruncie danej miejscowości, moment pojawienia się osadnictwa oraz jego znaczenie dla układów lokalnych bądź interregionalnych pozwala na sformułowanie poniższych wniosków:

1.       Obszar gminy Malechowo to rejon bardzo intensywnego osadnictwa, które pojawia się już w mezolicie.. Osadnictwo na tych terenach pojawia się w mezolicie w stosunkowo dużym nasileniu, by w neolicie występować w zasadzie sporadycznie. Na przestrzeni wielu okresów występuje w coraz większym nasileniu ilościowym a także przy dużym znaczeniu funkcjonalnym osad oraz cmentarzysk, ale tylko w niektórych okresach.
2.       Na gruntach wsi Baniewo osadnictwo pojawia się w epoce kamienia w postaci śladów osadniczych. Z wczesnego średniowiecza znane są 4 osady i pojedynczy ślad osadniczy. Ze średniowiecza znane są 4 pojedyncze znaleziska.
3.       Osadnictwo na terenie Bartolina pojawia się już w mezolicie. Niewielka  ilość stanowisk pochodzi z okresu kultury łużyckiej a także datowana jest generalnie na okres starożytny. Większe nasilenie osadnictwa mamy w okresie wczesnego średniowiecza a także średniowiecza i tu już widoczny jest udział osad.
4.       Niezbyt intensywne osadnictwo występuje w obrębie wsi Białęciniec i Białęcino chociaż    tutaj występują osady i pojawia się cmentarzysko z okresu lateńskiego.
5.       Podobnie wygląda to w przypadku Darskowa czy Dżeńska. W zasadzie są to pojedyncze ślady osadnicze.
6.       Różnorodność osadnicza występuje na gruntach wsi Borkowo, gdzie pojawia się ono już w mezolicie. Więcej jest  tutaj znalezisk z neolitu i brązu z  osadami, cmentarzyskami ( kultury pucharów lejkowatych). Megality borkowskie godne są wyróżnienia. Nieduża jest ilość stanowisk określonych jako starożytne. Pozostałości z okresu wczesnego średniowiecza i  średniowiecza to w dużej mierze ślady osadnicze z niedużą ilością osad.
7.       Podobnie kształtuje się osadnictwo na gruntach wsi  Górzyca i Grabowo chociaż występują one w pewnym oddaleniu.. Osadnictwo pojawia się w mezolicie i w miarę równomiernie występuje  po okres  średniowiecza.
8.       Na gruntach wsi Baniewo osadnictwo pojawia się w epoce kamienia w postaci śladów osadniczych. Z wczesnego średniowiecza znane są 4 osady i pojedynczy ślad osadniczy. Ze średniowiecza znane są 4 pojedyncze znaleziska.
9.       Osadnictwo na terenie Bartolina pojawia się już w mezolicie. Niewielka  ilość stanowisk pochodzi z okresu kultury łużyckiej a także datowana jest generalnie na okres starożytny. Większe nasilenie osadnictwa mamy w okresie wczesnego średniowiecza a także średniowiecza i tu już widoczny jest udział osad.
10.       Niezbyt intensywne osadnictwo występuje w obrębie wsi Białęciniec i Białęcino chociaż    tutaj występują osady i pojawia się cmentarzysko z okresu lateńskiego.
11.       Podobnie wygląda to w przypadku Darskowa czy Dżeńska. W zasadzie są to pojedyncze ślady osadnicze.
12.       Różnorodność osadnicza występuje na gruntach wsi Borkowo, gdzie pojawia się ono już w mezolicie. Więcej jest  tutaj znalezisk z neolitu i brązu z  osadami, cmentarzyskami ( kultury pucharów lejkowatych). Megality borkowskie godne są wyróżnienia. Nieduża jest ilość stanowisk określonych jako starożytne. Pozostałości z okresu wczesnego średniowiecza i  średniowiecza to w dużej mierze ślady osadnicze z niedużą ilością osad.
13.       Podobnie kształtuje się osadnictwo na gruntach wsi  Górzyca i Grabowo chociaż występują one w pewnym oddaleniu.. Osadnictwo pojawia się w mezolicie i w miarę równomiernie występuje  po okres  średniowiecza.
14.       Dla osadnictwa na gruntach wsi Paproty i Paprotki w zasadzie ważnym jest tylko cmentarzysko starożytne w Paprotkach.
15.       Dużą ilość stanowisk zarejestrowano we wsi Pękanino gdzie ważnymi są cmentarzyska  kultury pomorskiej a także skarb kultury łużyckiej oraz osady pomorskie   i z okresu wczesnego średniowiecza.
16.       W rejonie wsi Pięćmiechowo, czy Przystawy dominują ślady osadnicze z okresów pradziejowych. Dopiero we wczesnym średniowieczu występuje większa ilość osad oraz grodzisko wpisane do rejestru zabytków ( nr 734 ).
17.       Na gruntach wsi Sęczkowo, Sulechowo, Sulechówko i Święcianowo w niewielkich ilościach występują pozostałości osadnicze z różnych okresów chronologicznych przy względnie stabilnym ich umiejscowieniu.
18.       Prawie  brak  jest  osadnictwa  na  gruntach  wsi  Tworzykówko,  Unisław,  Żegocino, Żegocinko czy Zalesie.
19.       Zwiększona   ilość    stanowisk  we   wsi   Zielenica ,  dopiero jednak  w  okresie   wczesnego średniowiecza  widoczny jest też wzrost jakościowy osadnictwa.