Atrakcyjność krajobrazowa

04.01.200709:56

Powierzchnia gminy, ogółem wynosząca 22.663 ha, ukształtowana głównie wskutek działalności lądolodu skandynawskiego i jego wód roztopowych, jest zróżnicowana pod względem wysokości i występujących form urzeźbienia. To zróżnicowanie stanowi o ogólnie wysokiej atrakcyjności krajobrazowej gminy.

Część gminy wysunięta najbardziej na północ, jej fragment  północno - zachodni to mało zróżnicowane pod względem urzeźbienia obszary, które geomorfologicznie stanowią płaskie lub lekko faliste powierzchnie wysoczyzny morenowej (morena denna), wznoszącej się na wysokościach 20 - 50 m n.p.m. W części północno - wschodniej wysokości wzrastają do poziomu 50- 70 m n.p.m, a teren (wysoczyznowy) staje się silniej skonfigurowany. W pobliżu wschodniej granicy wysoczyzna stromo opada i tworzy krawędź doliny wykorzystywanej obecnie przez rzekę Reknicę (Rakówkę), odprowadzającą wody do Ścięgnicy.

Część centralną gminy wypełnia szeroka, malownicza dolina rzeki Grabowej, stanowiąca dawny szlak odpływu wód roztopowych, pochodzących z topniejącego lodowca. Dolina maksymalnie osiąga szerokość ponad 2,5 km (najszerszy odcinek w okolicach Malechowa) i głębokość powyżej 30 m (strome, wysokie zbocza doliny w części wschodniej, gdzie dolina jest węższa). Dno doliny zalega w przedziale wysokości: poniżej 30 m n.p.m. w okolicach Nowego Żytnika, po ok. 8 m n.p.m  w okolicach Przystaw, Grabowa.

Urozmaicona pod względem wysokościowym i geomorfologicznym jest część południowa gminy. Występują tutaj powierzchnie morenowe, a wśród nich charakterystyczne formy akumulacji czołowomorenowej oraz formy kemowe, związane z pomorską fazą zlodowacenia. Imponujące jest pasmo wzniesień czołowomorenowych w części południowo - wschodniej, przebiegające od wschodniej granicy gminy po okolice Lasek. W rejonie tym teren maksymalnie osiąga wysokość 143,1 m. W części południowo - zachodniej (poniżej doliny Grabowej) powierzchnię urozmaicają formy kemowe (pagóry, wzgórza). Najwyższa w tej okolicy Góra Ścina wznosi się na wysokość ok. 94 m. n.p.m.

W południowej części teren rozcina dolina Bielawy -wąska, rynnowa, o wysokich erozyjnych krawędziach (przebiega z południa na północ). Poza doliną Bielawy i wyróżnionymi wyżej dolinami rzek Grabowej, Reknicy, w obrębie gminy występują doliny drobniejszych cieków (w tym Zielenicy). Krajobraz dopełniają liczne jary, wąwozy, suche dolinki erozyjne.

Jak wynika z opisu powyżej, w obrębie gminy teren wznosi się na wysokościach od kilku m do powyżej 140 m n.p.m, zatem względna różnica wysokości przekracza tutaj 130 m. Najniższe wysokości występują w centralnym paśmie dolinnym Grabowej, wyżej wznosi się część północna, a najwyżej - najintensywniej urzeźbiona część południowa. W obrębie tych wyróżnionych trzech części generalnie większe wysokości występują po stronie wschodniej; teren skłania się ku zachodowi i północnemu zachodowi. Najwyższe spadki (często przekraczające 15 %), występują w obrębie pasm krawędziowych - na styku wysoczyzny z doliną Grabowej, również z doliną Reknicy, w obrębie wzniesień i obniżeń morenowych - w południowo - wschodnim fragmencie gminy.